Dit handboek laat zien hoe landschap en erfgoed kwaliteit toevoegen aan beekherstelprojecten.
Beeklandschappen op de agenda
Beekherstel is een van de grote ruimtelijke opgaven in Nederland. De komende jaren worden duizenden kilometers beek opnieuw ingericht, een klus die alleen maar urgenter is geworden na de wateroverlast van de zomer van 2016 en de droogte van 2018. Ecologie, waterkwaliteit, veiligheid en klimaatrobuustheid staan daarbij voorop. Beekdalerfgoed is vaak nog niet goed in het vizier, terwijl de praktijk laat zien dat het vaak extra ruimtelijke en recreatieve kwaliteit kan toevoegen, draagvlak kan opleveren en inspiratie kan geven.
Handboek
In opdracht van STOWA, het kennisinstituut van de waterschappen, en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed maakte Overland het Handboek ‘Beken en erfgoed’. Wij inventariseerden de wensen van waterschappen met betrekking tot erfgoed en brachten praktijkervaringen, kansen en knelpunten in beeld. We verrichtten onderzoek naar landschap en erfgoed in beeklandschappen en organiseerden drie beekwerkplaatsen.
Deze aanpak heeft geresulteerd in een rijk handboek over het benutten van landschap en erfgoed bij ruimtelijke wateropgaven. Het handboek geeft per projectfase aan hoe erfgoed meegenomen kan worden in waterprojecten, en deze kan verrijken en ondersteunen. Door de landschapsgeschiedenis van beken mee te nemen in de analyse, groeit het begrip van het systeem en kunnen creatieve oplossingen ontstaan. Naast praktische tips geeft het handboek voor het eerst een overzicht van het landschappelijk erfgoed van beekdalen. Tot nu toe ontbrak zo’n overzicht.
Draagvlak
De huidige vormen van beekdalen zijn het resultaat van de wisselwerking tussen mens en omgeving, die zelfs teruggaat tot in de prehistorie. De functies van beken en beekdalen zijn door de jaren heen veranderd, en nog steeds volop in ontwikkeling. Kennis van de historie van het landschap levert niet alleen inzichten op in de hydrologische en de ecologische potenties van het watersysteem, maar kan ook bijdragen aan het draagvlak bij bewoners, recreanten en maatschappelijke organisaties, die veel waarde hechten aan de geschiedenis van hun leefomgeving.
Het handboek is enthousiast ontvangen: ‘zeer goed leesbaar’, ‘grondig en wetenschappelijk’, ‘rijk en interessant’, ‘eye-opener’. Niet alleen waterschappen zijn positief, ook terreinbeheerders en provincies zien in het handboek aanknopingspunten voor hun beleid en beheerspraktijk, ook voor wat betreft de uitwerking van de Omgevingsvisies en klimaatrobuuste beekdalen.
Vervolg
Na de uitgave van het handboek werd de samenwerking tussen STOWA en RCE voortgezet in de vorm van beekwerkplaatsen en cursussen. Een van de spin-off’s was het uitvoeringsproject Watermolenlandschappen en Klimaatadaptatie.
Downloads
Hans Bleumink en Jan Neefjes (Bureau Overland). 2018. Handboek beken en erfgoed. Beeklandschappen met karakter. Stichting Toegepast Onderzoek Waterbeheer in samenwerking met de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Publicatienummer2018-45. Amersfoort.
Rapport Beken & Erfgoed (pdf)
De belangrijkste beleids- en procesmatige aanbevelingen en inhoudelijke conclusies uit het handboek zijn te vinden in de samenvattende brochure:
Samenvatting Beken & Erfgoed (pdf)
Het fysieke rapport kan besteld worden via stowa@stowa.nl
