Biografie en LESA landgoed Staverden

Landschapsbiografie en LESA landgoed Staverden
In een zijbeekje van de Staverdense Beek werd vanuit het LESA-onderzoek een ‘ecologische hotspot’ geïdentificeerd, die echter in verval was. Door het landschapshistorische onderzoek kon de bijzondere kwaliteit worden verklaard: de aanleg van een opgeleide beek in de zeventiende eeuw waardoor het water in het zijdalletje werd gestuwd. Ook de teruggang in kwaliteit kon worden verklaard: een duiker onder de opgeleide beek in de 20e eeuw.

Samen met Bosgroep Midden Nederland maakten we een gecombineerde landschapsbiografie met een landschapsecologische systeemanalyse voor het landgoed Staverden op de Westelijke Veluwe.

Al sinds de middeleeuwen is hier sprake van een voornaam huis en een korenwatermolen en vanaf de 17e eeuw was er ook een papiermolen. Hoewel deze plek al in 1298 stadsrechten kreeg, is er nooit een stad ontstaan, zelfs geen dorp. Juist door het uitblijven van groei en bebouwing is het historische landschap zeer goed bewaard gebleven. Het huis Staverden en het omliggende park zijn nu rijksmonument. Een groot deel van Staverden is Beschermd Gezicht.

De natuurwaarden van Staverden zijn zeer hoog. De beek ligt in een klein beekdal met natuurgraslanden en natte bossen. Ook buiten het beekdal komen bijzondere natuurwaarden. De gronden zijn vaak nat door leem in de bodem. De leem werd vroeger afgegraven om er baksteen van de maken. Daarbij kwam kalkrijk materiaal naar boven, wat nu zorgt voor basenminnende plantensoorten met blauwgraslanden. Het overgrote deel van het landgoed valt binnen Natuur Netwerk Nederland (voorheen de Ecologische Hoofdstructuur) en Natura-2000.

Eigenaar Geldersch Landschap en Kasteelen wil de natuurwaarde verbeteren maar ook de hoge cultuurhistorische waarden beter in kaart brengen en behouden of versterken. Daarom gaf ze opdracht voor een gecombineerde landschaps- of gebiedsbiografie en landschapsecologische systeemanalyse. Dankzij de samenwerking zijn zowel nieuwe inzichten in de landschapsgeschiedenis als de landschapsecologie verkregen en kwamen we tot adviezen die vanuit beide disciplines werden gedragen. Overland maakte daarnaast een waardenkaart (ook opgeleverd als GIS) met de historische landschappen en landschapselementen.

Het was de eerste keer in Nederland dat biografie en LESA op dit detailniveau zijn gecombineerd. We schreven erover in Tijdschrift voor Historische Geografie en we verzorgden een presentatie en een workshop op een gezamenlijke studiedag van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en Staatsbosbeheer.